อันตรายจากการสำลักอาหารขณะให้อาหารสายยางการสำลัก (Aspiration) ถือเป็น "ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายที่สุด" ของการให้อาหารทางสายยางครับ เพราะมันไม่ได้ส่งผลแค่ระบบย่อยอาหาร แต่ส่งผลโดยตรงต่อระบบทางเดินหายใจและอาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้
อันตรายร้ายแรงที่เกิดขึ้นเมื่ออาหารหรือน้ำย่อยหลุดเข้าไปในหลอดลมและปอดครับ:
1. ปอดอักเสบจากการสำลัก (Aspiration Pneumonia)
เมื่ออาหาร น้ำ หรือน้ำย่อยหลุดเข้าสู่ปอด ปอดจะเกิดการอักเสบอย่างรุนแรงจากการติดเชื้อแบคทีเรียที่มากับอาหาร
อาการ: ไข้สูง หนาวสั่น ไอมีเสมหะ และหายใจลำบาก
ความรุนแรง: ในผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยวิกฤต ภาวะนี้รักษาได้ยากมาก และเป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ของการเสียชีวิตจากการให้อาหารทางสายยาง
2. ภาวะปอดอักเสบจากเคมี (Chemical Pneumonitis)
กรณีที่สำลักเอา "น้ำย่อย" ในกระเพาะอาหาร (ซึ่งมีฤทธิ์เป็นกรดสูง) ย้อนกลับขึ้นมาแล้วลงไปในปอด
อันตราย: กรดจะเข้าไปกัดกร่อนเนื้อเยื่อปอดทันที ทำให้ปอดบวมน้ำ (Pulmonary Edema) และแลกเปลี่ยนออกซิเจนไม่ได้
อาการ: จะเกิดขึ้นเร็วมาก ผู้ป่วยจะหอบเหนื่อยรุนแรงและระดับออกซิเจนในเลือดลดต่ำลงทันที
3. การอุดกั้นทางเดินหายใจส่วนบน (Airway Obstruction)
หากอาหารที่ให้มีความหนืดสูง หรือมีการขย้อนเอาเศษอาหารเก่าออกมาแล้วติดที่หลอดลม
อันตราย: ผู้ป่วยอาจขาดอากาศหายใจกะทันหัน หน้าเขียว (Cyanosis) และหมดสติได้ภายในไม่กี่นาที
4. ฝีในปอด (Lung Abscess)
หากมีการสำลักเล็กๆ น้อยๆ เกิดขึ้นซ้ำๆ (Silent Aspiration) โดยที่ผู้ดูแลไม่สังเกตเห็น
อันตราย: เศษอาหารที่ค้างอยู่ในปอดจะกลายเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรคจนเกิดเป็นหนองหรือฝีในปอด ทำให้เกิดอาการป่วยเรื้อรัง น้ำหนักลด และสุขภาพทรุดโทรมลงเรื่อยๆ
🚨 สัญญาณเตือนว่า "สำลักแล้ว!" (ต้องหยุดให้ทันที)
หากระหว่างให้อาหาร ผู้ป่วยมีอาการเหล่านี้แม้เพียงนิดเดียว ให้สันนิษฐานว่าสำลักครับ:
ไออย่างรุนแรง หรือไอโขลกขณะให้
มีอาการขย้อน หรืออาหารไหลย้อนออกมาทางปาก/จมูก
หายใจเร็วขึ้น หอบเหนื่อย หรือมีเสียงวี้ดในลำคอ
ใบหน้าหรือริมฝีปากเริ่มเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ/น้ำเงิน
🛡 วิธีป้องกันเพื่อลดความเสี่ยง 100%
ท่าทางสำคัญที่สุด: ต้องยกหัวเตียงสูง 30-45 องศา เสมอ (ห้ามลืมเด็ดขาด)
ท่าหลังอาหาร: คงท่าหัวสูงไว้ต่ออีก 1 ชั่วโมง หลังจบมื้ออาหาร
เช็กตำแหน่งสาย: ตรวจสอบทุกครั้งว่าสายยางไม่เลื่อนหลุดออกมาจากตำแหน่งเดิม
เช็กอาหารค้าง: ดูดเช็กว่าอาหารมื้อเก่าค้างในกระเพาะเกิน 150 ml หรือไม่ (ถ้าค้างเยอะแสดงว่าเสี่ยงที่จะล้นและย้อนกลับขึ้นมาสำลัก)
ข้อแนะนำเพิ่มเติม: หากผู้ป่วยมีการสำลักเกิดขึ้นแล้ว แม้จะดูเหมือนหายใจปกติในตอนแรก ควรสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดใน 24 ชั่วโมงแรก หากมีไข้หรือไอมากขึ้น ต้องรีบนำส่งโรงพยาบาลทันทีครับ
